Zdania względne z wo, was, wo(r)- i als

Forma zależy od rodzaju odniesienia: miejsca i kierunku, zaimka nieokreślonego lub superlatywu, całego zdania albo uogólnionej osoby/rzeczy.

Tabela reguła–przykład

Reguła	Deutsches Beispiel
wo przy ogólnym miejscu	Das ist ein Viertel, wo nachts viele Cafés geöffnet sind.
wohin jako kierunek	Dort liegt die Insel, wohin sie jedes Jahr segeln.
woher jako pochodzenie	Das ist die Region, woher dieser Käse stammt.
precyzyjna alternatywa z przyimkiem	Das ist das Labor, in dem die Proben lagern.
als przy czasie w przeszłości	Das war der Moment, als plötzlich das Licht ausging.
was po etwas/alles/nichts	Sie sagte etwas, was alle überraschte.
was po urzeczownikowionym superlatywie	Das Beste, was wir tun können, ist warten.
was odnoszące się do całego zdania	Er sagte kurzfristig ab, was uns ärgerte.
wo(r)+przyimek po zaimku nieokreślonym	Es gibt nichts, worüber wir schweigen müssten.
wo(r)+przyimek odnoszące się do zdania	Sie änderte den Plan, womit niemand gerechnet hatte.
rzeczownik konkretny: przyimek + zaimek	Das ist der Plan, mit dem niemand gerechnet hatte.
als dla roli/funkcji	Sie leitete das Projekt als erfahrene Juristin.
uogólnienie wer ... der	Wer sorgfältig prüft, der findet den Fehler.
niezależne przypadki: wem ... dem	Wem man vertraut, dem gibt man Verantwortung.
zmiana przypadka: wen ... der	Wen die Jury auswählt, der erhält das Stipendium.
wessen ... dessen	Wessen Entwurf gewinnt, dessen Name wird veröffentlicht.
was ... das	Was langfristig hilft, das sollten wir fördern.
kontynuacyjne zdanie względne	Die Zeugin änderte ihre Aussage, was den Verdacht verstärkte.

Wybór formy

Przy konkretnym rzeczowniku przyimek + der/die/das jest zwykle precyzyjniejszy niż wo(r)-. Was i formy wo(r)- mogą odnosić się do zaimka nieokreślonego, urzeczownikowionego superlatywu lub całego poprzedniego zdania. W wer ... der przypadki obu części zależą niezależnie od czasowników; przy tym samym przypadku demonstrativ można pominąć. Als łączy czas przeszły ze zdaniem i oznacza też rolę/funkcję.