Słowo „es”: trzy funkcje
Poznaj trzy główne funkcje „es”: zaimek zastępujący rzeczownik rodzaju nijakiego, stały podmiot wyrażeń bezosobowych oraz element zajmujący pierwszą pozycję. Ćwicz, kiedy „es” musi pozostać, a kiedy znika.
Wyjaśnienie
Trzy funkcje „es”
Niemieckie **es** może pełnić różne funkcje. Trzeba ustalić, czy zastępuje rzeczownik, należy do wyrażenia bezosobowego, czy tylko zajmuje pierwszą pozycję zdania.
1. „es” jako zaimek
**Es** może zastępować wcześniej wymieniony rzeczownik rodzaju nijakiego.
- Wo ist **das Paket**? — **Es** liegt an der Rezeption.
- Hast du **das Foto** gesehen? — Ja, ich habe **es** gesehen.
Tutaj **es** ma konkretne odniesienie. W Nominativ i Akkusativ występuje forma **es**.
2. Stałe „es” w wyrażeniach bezosobowych
Przy pogodzie, godzinie i niektórych stałych zwrotach **es** jest podmiotem gramatycznym.
| Zakres | Przykłady |
|---|---|
| Pogoda | **Es regnet. Es ist windig. Heute schneit es.** |
| Godzina | **Es ist halb acht. Wie spät ist es?** |
| Stałe zwroty | **Wie geht es dir? Es gibt noch Karten. Worum geht es?** |
Jeśli zdanie zaczyna się od innego elementu, **es** przechodzi za czasownik, ale nie znika:
- **Heute regnet es** lange.
- **Im Saal gibt es** noch Plätze.
3. „es” jako element zastępczy na pierwszej pozycji
Czasem właściwy podmiot pojawia się później. **Es** może wtedy zająć pierwszą pozycję:
- **Es warten drei Gäste vor der Tür.**
- **Es sind mehrere Fragen offen.**
Jeśli zdanie zaczyna inny element, zastępcze **es** znika:
- **Vor der Tür warten drei Gäste.**
- **Heute sind mehrere Fragen offen.**
Czasownik zgadza się z właściwym podmiotem: **Es wartet ein Gast**, ale **Es warten drei Gäste**.
Jak rozpoznać funkcję
1. Czy **es** zastępuje rzeczownik rodzaju nijakiego? → Zaimek.
2. Czy należy do wyrażenia pogodowego, czasowego lub stałego zwrotu? → Musi pozostać.
3. Czy **es** zajmuje pierwszą pozycję, właściwy podmiot stoi później, a przy innym początku **es** znika? → Element zastępczy.
Porównaj:
- **Es ist kalt.** → stałe bezosobowe **es**
- **Es ist neu.** (das Fahrrad) → zaimek
- **Es stehen zwei Fahrräder vor dem Haus.** → element zastępczy
Rozszerzenie (B2): dalsze funkcje i szyk zdania
| Funkcja | Przykład niemiecki |
|---|---|
| korelat przed dass-Satz | Es ist wichtig, dass alle pünktlich kommen. |
| zdanie podrzędne na początku: es znika | Dass alle pünktlich kommen, ist wichtig. |
| korelat przed bezokolicznikiem | Es freut mich, dich wiederzusehen. |
| bezokolicznik na początku: es znika | Dich wiederzusehen, freut mich. |
| strona bierna bez podmiotu, pozycja 1 | Es wird heute lange diskutiert. |
| inny początek: element zastępczy znika | Heute wird lange diskutiert. |
| odniesienie do przymiotnika | Einige Insekten sind nützlich; andere sind es nicht. |
| odniesienie do całego zdania | Mia hat abgesagt; ich tue es ebenfalls. |
| stałe dopełnienie | Ich habe es eilig. |
| stałe dopełnienie | Er ist es leid, ständig zu warten. |
Referencyjne lub stałe **es** pozostaje. Korelat albo czysty element zastępczy znika, gdy zdanie podrzędne, bezokolicznik lub inny człon zajmuje pozycję 1.
Zadania
- Określ funkcję „es” albo zdecyduj, czy musi pozostać w zdaniu. (11)
- Ułóż wyrazy w poprawne zdanie. Zwróć uwagę na stałe i zastępcze „es” oraz formę czasownika. (11)
- Utwórz pełne zdanie według wskazówki. Użyj „es” tylko we właściwej funkcji. (11)
- Dodaj, usuń lub przesuń „es” zgodnie z jego funkcją. (10)
A2 · Niemiecki · Gramatyka